Projekt 18 (pl)

Living with the web

Lecture notes

BSLA statistics project

  1. Sandra Fried, Maciej Kochanowicz i Marcel Chiranov opisują w artykule Planning for impact, assessing for sustainability, jakie korzyści można osiągnąć dzięki przeprowadzeniu krajowych ankiet korzystania z bibliotek.
  2. Ankiety te stanowią źródło informacji na temat obszarów, które standardowo nie są objęte rutynowymi badaniami statystycznymi w bibliotekach.
  3. Prowadzenie badań opartych na wywiadach na dużą skalę jest jednak kosztowne, co więcej mają one zazwyczaj zasięg ogólnokrajowy.
  4. Jeśli statystyki mają odegrać znaczącą rolę na szczeblu lokalnym i regionalnym, to musimy wprowadzić w bibliotekach rutynową procedurę wykorzystywania danych statystycznych na bieżąco.
  5. Jednym z ważniejszych elementów programu IFLA jest dziś aktywne promowanie bibliotek względem zaangażowanych stron, polityków i decydentów.
  6. Organizacja opracowuje program szkoleniowy o zasięgu globalnym, tzw. Building Strong Library Associations (BSLA), który ma służyć budowaniu silnych stowarzyszeń bibliotekarskich.
  7. Znaczący wkład finansowy w programie zapewnia Fundacja Billa i Melindy Gates.



Jeden z modułów programu poświęcony jest badaniom statystycznym.

  1. IFLA zwróciła się do Sekcji Statystyk i Ewaluacji o stworzenie jednodniowego kursu z zakresu prowadzenia statystyk na rzecz promocji.
  2. Kurs będzie zatytułowany Statistics for Library Associations Statystyki dla Stowarzyszeń Bibliotekarskich.
  3. Kurs został opracowany przez grupę międzynarodowych ekspertów, a jego wersja pilotażowa zostanie przetestowana podczas konferencji organizowanej na Krecie pod koniec maja 2010 roku.
  4. Informacje na temat postępów prac będą publikowane na specjalnym blogu o nazwie GLOSSA Global statistics for advocacy czyli globalne statystyki na rzecz promocji.

Kurs będzie obejmował  pięć głównych zagadnień:

  1. Dlaczego powinniśmy studiować dane statystyczne?
  2. Którym aspektom pracy bibliotekarskiej powinniśmy poświęcić najwięcej uwagi?
  3. W jaki sposób interpretować dane?
  4. W jaki sposób gromadzić dane?
  5. W jaki sposób przedstawiać dane?

Zestaw materiałów kursowych

Ostateczny zestaw materiałów kursowych będzie składał się z podręcznika pracownika zawierającego:

  • plan kursu z krótkim opisem poszczególnych sesji warsztatowych
  • zestaw notatek z wykładów połączonych z planem kursu
  • zestaw slajdów – dla prowadzącego(-ych) kursu na potrzeby prezentacji
  • zestaw ćwiczeń połączonych z planem kursu
  • zestaw studiów przypadku (przykłady statystyk) połączonych z planem kursu
  • słowniczka lub listy zagadnień do opracowania
  • zestaw materiałów źródłowych ze wskazaniem dodatkowych i bardziej zaawansowanych materiałów

Kontekst

W związku z tym, że IFLA jest organizacją o charakterze międzynarodowym, kurs będzie wymagał dostosowania do lokalnego kontekstu. Każdy kurs będzie przeprowadzany w określonym miejscu i będzie skierowany do grupy uczestników z określonego środowiska roboczego. Przystosowanie do warunków lokalnych oznacza uwzględnienie w kursie

  • aktualnego poziomu gromadzenia i wykorzystania danych statystycznych w danym obszarze
  • języka(-ów) roboczego(-ych) obowiązujących w danym obszarze
  • infrastruktury cyfrowej w danym obszarze

Należy również wziąć pod uwagę zaplecze kursu – cyfrowe lub inne – oraz doświadczenia uczestników:

  • umiejętności liczbowe
  • umiejętności językowe
  • umiejętności cyfrowe

Na potrzeby każdego kursu zostaną przygotowane – podręcznik ucznia oraz zestaw materiałów drukowanych dla uczestników, które zostaną wyselekcjonowane i zaadoptowane na potrzeby uczniów z podręcznika pracownika.

Statystyki w XXI wieku

Rola statystyk w debatach i procesie podejmowania decyzji wzrasta na całym świecie. Przykłady:

Przykładem tej tendencji jest również Library Statistics Manifesto IFLA.

NUMERIC

Archiwa, biblioteki i muzea intensywnie przekształcają  swoje pokaźne „analogowe” zasoby na format cyfrowy. Ma to na celu przede wszystkim ułatwienie dostępu do zbiorów różnym grupom potencjalnych użytkowników.

  • Większość działań digitalizacji skupia się na narodowym dziedzictwie kultury, digitalizacja nie była jak dotąd poddawana szczegółowym badaniom statystycznym na skalę krajową.
  • Projekt NUMERIC został powołany przez Komisję Europejską w celu zdefiniowania działań i metod służących do oceny i opisu obecnego stanu digitalizacji w europejskich instytucjach kultury.
  • Głównym zamierzeniem było, z jednej strony określenie środków finansowych przeznaczanych na digitalizację, z drugiej przedstawienie postępów w digitalizacji dóbr narodowych.
  • Głównym zadaniem w ramach tego projektu jest opracowanie schematów gromadzenia najbardziej odpowiednich danych statystycznych do stworzenia krajowego przeglądu digitalizacji.

Źródło: The Project NUMERIC: Statistics for the Digitisation of the European Cultural Heritage

Opportunity for All: Jakie korzyści płyną dla mieszkańców Stanów Zjednoczonych z dostępu do Internetu w amerykańskich bibliotekach?

W obliczu historycznego kryzysu, miliony Amerykanów odwiedzało biblioteki publiczne, aby skorzystać  z dostępu do komputera i Internetu. Według przełomowych badań, opublikowanych 25 marca 2010 roku, ludzie korzystają z tego typu usług w celu wykonywania działań zmierzających do zmiany lub poprawy jakości ich życia. Zadania te obejmują takie obszary jak edukacja, zatrudnienie i przedsiębiorczość, zdrowie, usługi typu e-rząd oraz usługi prawne, zaangażowanie obywatelskie, zarządzanie finansami osobistymi, czy komunikacja.

  • Niemal jedna trzecia Amerykanów w wieku 14 lat i powyżej czyli ok. 77 mln ludzi korzystała w zeszłym roku z komputera lub bezprzewodowego dostępu do Internetu w bibliotece publicznej.
  • Najbardziej aktywnymi użytkownikami były osoby w wieku nastoletnim. Zanotowano, że połowa wszystkich osób wieku od 14 do18 lat korzystała z komputera w bibliotece w zeszłym roku, przy czym jedna czwarta korzystała z komputera raz w tygodniu.
  • Biblioteki stanowią więc jedyną możliwość kontaktu z technologią komputerową dla osób, które nie mają do niej dostępu.
  • Według statystyk dla 40 procent użytkowników żyjących na skraju ubóstwa biblioteka publiczna jest jedynym źródłem dostępu do komputera i Internetu.

Źródło: Opportunity for All

PARIS21

Jednym z kluczowych elementów programu konsorcjum PARIS21, od czasu jego utworzenia w 1999 roku, były działania na rzecz promocji, obejmujące m.in. opracowanie materiałów promujących wykorzystanie danych statystycznych w procesie podejmowania decyzji, zbudowanie zdolności statystycznych oraz potrzebę stworzenia odpowiednio dofinansowanej Krajowej Strategii Rozwoju Statystyk (NSDS – National Strategies for Development of Statistics) w ramach szerszej polityki rozwoju.

  • Skuteczna promocja na rzecz statystyk, zarówno pod względem podejmowania decyzji w oparciu o dane, jak i zapewnienia właściwych środków w tym finansowych na potrzeby prowadzenia działań statystycznych, ma kluczowe znaczenie dla stworzenia długofalowej wizji budowania krajowego systemu statystycznego.
  • W związku z naciskiem położonym na globalny monitoring obejmujący Milenijne Cele Rozwoju (MDG) oraz na strategie ograniczenia ubóstwa, świadomość potrzeby gromadzenia lepszych danych się zwiększa. Niemniej jednak konieczne są dalsze działania przy współudziale decydentów i użytkowników danych zmierzające do polepszenia oficjalnych statystyk.
  • Dzięki swojej wyjątkowej pozycji PARIS21 może nie tylko we własnym zakresie podejmować działania na rzecz promocji na szczeblu międzynarodowym i regionalnym, ale również zapewnić wsparcie i udostępnić materiały promocyjne osobom zarządzającym krajowym systemem statystycznym.

Organizacja Partnership in Statistics for Development in the 21st Century (PARIS21) została założona w listopadzie 1999 r. przez ONZ, Komisję Europejską, Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju OECD, Międzynarodowy Fundusz Walutowy oraz Bank Światowy, w odpowiedzi na rezolucję Rady Gospodarczej i Społecznej ONZ w sprawie celów Konferencji ONZ na rzecz Rozwoju.

Statystyki, wskaźniki i promowanie w Norwegii

Jesteśmy profesjonalistami, dlatego chcemy, aby nasze dane do nas przemawiały. Jednak w chwili obecnej dane statystyczne dostępne w bibliotekach, a co za tym idzie – zgromadzony w nich potencjał wiedzy, nie są w pełni wykorzystane.

Aby w pełni wykorzystać ten potencjał, należy spełnić trzy warunki:

  1. agencje statystyczne muszą współpracować ze środowiskiem bibliotekarskim w  opracowywaniu koncepcji, wskaźników i metodologii gromadzenia danych;
  2. wszystkie dane statystyczne muszą być dostępne nieodpłatnie w wygodnym formacie cyfrowym;
  3. biblioteki muszą wprowadzić myślenie w kategoriach statystycznych na co dzień

Artykuł How to win friends and influence decisions (patrz Źródła poniżej) stanowi wezwanie do systematycznego myślenia w kategoriach statystycznych w oparciu o dostępne dane. Kolejny krok – wykorzystanie danych liczbowych – zależy już od bibliotek.

  • Statystyki to forma tworzenia wiedzy
  • Tabele i wykresy stanowią wynik procesu tworzenia.
  • Gromadzenie, przetwarzanie i przedstawianie danych statystycznych wymaga ciężkiej pracy, jak również kompetencji technicznych i statystycznych.
  • Dzięki komputerom i systemom internetowym wiele rutynowych działań można dziś przeprowadzić w znacznie prostszy sposób.

Nowa generacja systemów statystycznych stwarza o wiele więcej możliwości dokumentowania i rozumienia procesów, które zachodzą dziś w bibliotekach. Dawne „porównania z zeszłym rokiem” (same procedure a<s last year) można zastąpić systematycznymi badaniami konkretnych bibliotek w kontekście innych bibliotek.

Statystyki KOSTRA

Opracowaniem danych statystycznych zajmują się agencje statystyczne. Jednym z zadań tych instytucji powinno być systematyczne odwzorowywanie krajobrazu bibliotek na potrzeby studiów porównawczych.

  • KOSTRA to innowacyjny program gromadzenia danych obsługiwany przez Statistics Norway (angielska nazwa Centralnego Biura Statystycznego w Norwegii).
  • KOSTRA dostarcza standardowych danych na temat wszystkich usług publicznych, we wszystkich norweskich miastach, w ujęciu rocznym.
  • Celem KOSTRA jest stworzenie danych porównawczych na potrzeby analiz porównawczych, formułowania zasad polityki oraz prowadzenia badań w sektorze publicznym.
  • Niniejszy artykuł How to win friends and influence decisions – pokazuje, krok po kroku, jak w procesie odwzorowywanie wykorzystać dane dostępne w systemie KOSTRA.

Wszystkie dane KOSTRA są  publikowane w formie otwartej bazy danych. Uaktualnione wydanie KOSTRA z 2006 r. zawiera siedemnaście zmiennych opisujących sektor bibliotek publicznych.

  • Zmienne dostępne w KOSTRA zostały wyselekcjonowane przez Statistics Norway ze znacznie bardziej obszernego zbioru danych zawierającego ponad 200 zmiennych, zgromadzonych przez Państwowe Centrum Archiwów, Bibliotek i Muzeów w Norwegii (ABM-utvikling)
  • Obecnie do dalszego przetwarzania cyfrowego dostępne są jedynie zmiennie KOSTRA.
  • Wkrótce ma się to jednak zmienić. Niebawem wszystkie dane statystyczne dotyczące bibliotek publicznych będą dostępne w formie arkuszy kalkulacyjnych.

Niektóre biblioteki regionalne, np. Buskerud, zaczęły już nawet publikować pełne dane, nie czekając na system ogólnokrajowy.

KOSTRA nie jest systemem bibliotecznym, lecz ogólnym systemem zarządzania publicznego. Niemniej jednak, dzięki 17 zmiennym dostępnym w KOSTRA możemy opracować szereg wskaźników odwzorowujących różne aspekty działalności bibliotek.

Sześć + dwadzieścia wskaźników

W zeszłym roku próbowałem zgłębić te możliwości. W artykule How to win friends and influence decisions przedstawione są przykłady małego i dużego zestawu wskaźników.

  • Pierwszy zestaw, składający się z sześciu wskaźników, adresowany jest do menedżerów i polityków spoza bibliotekarstwa.
  • Ten zestaw ma zastosowanie w przypadku promocji.
  • Drugi zestaw, składający się z dwudziestu wskaźników, przeznaczony jest dla kadry kierowniczej bibliotek oraz innych osób zainteresowanych szczegółami związanymi z zarządzaniem biblioteką.
  • Ten zestaw pomocny jest dla zademonstrowania wartości statystyk dla bibliotekarzy.

Każdą bibliotekę  można opisać za pomocą dwudziestu sześciu wartości, które tworzą swego rodzaju profil statystyczny danej biblioteki.

Ponieważ dysponujemy danymi dla każdego miasta, wartości dowolnie wybranej biblioteki można:

  1. porównać ze wszystkimi pozostałymi bibliotekami lub zestawić w rankingu
  2. wykorzystać do przeprowadzenia analizy porównawczej (benchmarking) lub porównać w parze z inną biblioteką

Pełne zestawy danych zawierające informacje ze wszystkich norweskich bibliotek publicznych z 2007 i 2008 roku zostały opublikowane w formie arkuszy kalkulacyjnych Google Docs. Na potrzeby warsztatów w Krakowie przygotowałem mniejszy arkusz kalkulacyjny zawierający wartości wskaźników dla naszych trzech bibliotek regionalnych z 2008 roku.

Statystyki ABM

KOSTRA obejmuje zaledwie siedemnaście zmiennych, co oznacza, że można dokonać pomiaru jedynie kilku aspektów działalności biblioteki. Znacznie szersze badania byłyby możliwe przy wykorzystaniu pełnego zestawu 200 zmiennych.

W przyszłości będziemy mogli wykorzystać te informacje do zbadania wszystkich bibliotek publicznych w Norwegii. W chwili obecnej możemy opierać się  jedynie na bibliotekach okręgowych, które takie dane udostępniają.

Dla przykładu wybrałem kilka zmiennych i obliczyłem wskaźniki na podstawie arkusza z 2008 roku opublikowanego przez Buskerud.

Images from a small library in Buskerud.

Statystyki dot. ruchu

Statystyki ABM również  są dość ograniczone.

Ogólnie rzecz biorąc, bibliotekarze mają niewiele systematycznych informacji na temat wewnętrznych działań w swoich bibliotekach.

Count The Traffic (CTT) – czyli „oblicz ruch”, to prosta i niedroga metoda gromadzenia tego typu danych. Służy do przedstawienia w ujęciu liczbowym stopnia, w jakim użytkownicy korzystają z poszczególnych obszarów biblioteki. CTT pokazuje zarówno dane jakościowe, czyli te związane z rodzajem działań,  jak i liczbowe. W powiązaniu z danymi nt. liczby odwiedzających CTT wskazuje również, jaka była średnia długość pobytu.

Metoda ta polega na przeprowadzeniu regularnych obserwacji w publicznie dostępnych obszarach biblioteki, zazwyczaj raz na godzinę, w cyklach trwających od jednego do dwóch tygodni. Najlepiej, aby konkretne dni obserwacji – poniedziałek, wtorek, środa itd., były  rozłożone na kilka tygodni. Gromadzenie danych i analiza powinny być raczej przeprowadzane przez pracowników biblioteki, niż zewnętrznych obserwatorów czy konsultantów zatrudnionych specjalnie do tego celu.

CTT in Buskerud.

Do przeprowadzenia badań  metodą CTT konieczne będą:

  • Plan budynku uwzględniający wszystkie publicznie dostępne obszary biblioteki
    • KPlan powinien być podzielony na strefy użytkowe, takie jak: recepcję, dział prasowy, dział książek dla dzieci itd.
  • Lista obserwowanych działań
    • Zalecamy wykorzystanie (lub dostosowanie) standardowej listy CTT
  • Harmonogram zawierający daty i terminy poszczególnych rund obserwacyjnych (ang. sweeps)

Studenci drugiego roku bibliotekarstwa na Uniwersytecie (Kollegi) w Oslo przeprowadzają w ramach praktyk studenckich niewielkie projekty w bibliotekach, do których są przydzieleni. W roku 2008 i 2009 studenci zebrali dane CTT z ok. pięćdziesięciu norweskich bibliotek, w tym czternastu bibliotek publicznych z trzech jednostek administracyjnych (województw). Dane dotyczące ruchu zostały udokumentowane w formie krótkich raportów (10-15 stron), które nie zostały opublikowane. Dla zabezpieczenia danych zacząłem tworzyć statystyczne podsumowania tych raportów.

W przypadku  Sandefjord, sporządziłem zestawienie – w języku norweskim i angielskim – zawierające zarówno dane KOSTRA, jak i te dotyczące ruchu z 2008 roku.

Podejście CTT jest znane w j. angielskim pod nazwą „seating sweeps”. Z kolei w Norwegii posługujemy się skrótem TTT – od wyrażenia Tverrgående TrafikkTelling (transwersalne obliczanie ruchu). Systematyczne wykorzystanie tej metody zostało najprawdopodobniej zapoczątkowane przez dwie kanadyjskie badaczki – Lisę Given i Glorię Leckie, które posłużyły się nią w celu zbadania zachowań użytkowników w dwóch bibliotekach: Toronto Reference Library i Vancouver Public Library w 1999 roku.

Living with the web

ŹRÓDŁA

Zestawienia danych

Artykuł  z konferencji

Badania ruchu

Inne

Plinius

Advertisements

One Response to “Projekt 18 (pl)”

  1. Cracow workshop starts « Global statistics for advocacy Says:

    […] speak in English of course, but (thanks to the organizers) the lecture notes are available in Polish as well as in […]

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: